اوجالان در برابر منتقدان؛ «کُردها را نفروختهام»؛ پروژه آشتی در نقطهای حساس
بی تاوان: روند تحولات سیاسی میان دولت ترکیه و جریانهای سیاسی کُرد، وارد مرحلهای تازه و در عین حال شکننده شده است؛ مرحلهای که در آن، موضوع آینده عبدالله اوجالان، وضعیت زندانیان کُرد و احتمال شکلگیری یک ساختار سیاسی جدید، بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است.
بر اساس اظهاراتی که از سوی پروین بولدان، یکی از رؤسای مشترک حزب دم، مطرح شده، احتمال دارد در نوروز ۲۰۲۷ حزبی جدید در ترکیه با محوریت کُردها و با نقشآفرینی عبدالله اوجالان آغاز به کار کند. این حزب قرار است برخلاف ساختارهای مسلحانه گذشته، فعالیت خود را در چارچوب سیاسی و رقابت انتخاباتی دنبال کرده و برای حضور در پارلمان ترکیه و ایجاد ائتلاف با دیگر جریانهای سیاسی تلاش کند.
البته درباره جزئیات این طرح و بهویژه نقش دقیق اوجالان، هنوز ابهامهای جدی وجود دارد و تحقق آن به مجموعهای از تصمیمات سیاسی و حقوقی در ترکیه وابسته است.
وعده آزادی زندانیان کُرد
در کنار بحث تشکیل ساختار سیاسی جدید، مسئله آزادی زندانیان کُرد نیز به یکی از محورهای اصلی تحولات اخیر تبدیل شده است.
طیب تمل، دیگر رئیس مشترک حزب دم، از احتمال آزادی هزاران زندانی سیاسی کُرد بر اساس قوانین جدید ترکیه خبر داده و در این میان از صلاحالدین دمیرتاش نیز نام برده شده است.
با این حال، باید میان وعدههای سیاسی، اظهارات حزبی و اجرای عملی تصمیمات تفاوت قائل شد. سرنوشت این وعدهها در نهایت به تصویب و اجرای قوانین و تصمیمات رسمی دولت و دستگاه قضایی ترکیه بستگی خواهد داشت.
اوجالان: «کُردها را نفروختهام»
در شرایطی که بخشی از جریانهای کُرد نسبت به نتیجه مذاکرات و وعدههای دولت ترکیه تردید دارند، عبدالله اوجالان نیز در موضعی که به او نسبت داده شده، بر ادامه حمایت خود از روند صلح و آشتی تأکید کرده است.
اوجالان در واکنش به منتقدانی که روند کنونی را نوعی معامله بر سر مسئله کُردها میدانند، تأکید کرده است که «کُردها را نفروخته است».
در عین حال، پیام منتسب به اوجالان حاوی یک هشدار سیاسی نیز بوده است: اگر روند آشتی شکست بخورد، احتمال بازگشت کُردها به اعتراض و قیام وجود خواهد داشت و ترکیه با هزینههای بیشتری روبهرو خواهد شد.
این موضع نشان میدهد که روند جاری، صرفاً یک توافق سیاسی میان چند بازیگر نیست؛ بلکه آزمونی برای میزان اعتماد متقابل و توانایی طرفین در عبور از تجربههای شکستخورده گذشته است.
آیا تجربه ۲۰۱۳ تکرار خواهد شد؟
یکی از مهمترین پرسشها این است که آیا روند کنونی میتواند از سرنوشت مذاکرات صلح سال ۲۰۱۳ فاصله بگیرد یا بار دیگر با اختلافات سیاسی و امنیتی متوقف خواهد شد؟
حامیان روند کنونی معتقدند شرایط امروز با سالهای گذشته تفاوت دارد. از یک سو، دولت ترکیه و جریانهای کُرد بیش از گذشته با محدودیتهای مبارزه مسلحانه مواجه هستند و از سوی دیگر، تحولات منطقهای و بینالمللی، معادلات امنیتی و سیاسی ترکیه را تحت تأثیر قرار داده است.
از این منظر، انگیزه برای یافتن یک راهکار سیاسی نسبت به گذشته افزایش یافته است.
اما این به معنای تضمین موفقیت نیست.
صلح در میان مجموعهای از مخالفان
روند آشتی با موانع متعددی روبهروست؛ از مخالفت بخشی از جریانهای سیاسی ترکیه گرفته تا اختلافنظر در میان گروههای کُرد و همچنین تأثیر بازیگران منطقهای و فرامنطقهای.
از سوی دیگر، سیاست داخلی ترکیه و اهداف کوتاهمدت و میانمدت حزب حاکم نیز میتواند بر سرنوشت این روند تأثیرگذار باشد.
به همین دلیل، هرچه مذاکرات و تصمیمگیریها طولانیتر شود، احتمال افزایش فشار مخالفان و ایجاد شکاف در روند موجود نیز بیشتر خواهد شد.
در واقع، مهمترین مسئله امروز نه صرفاً آغاز روند آشتی، بلکه حفظ آن تا رسیدن به یک نتیجه عملی و پایدار است.
آزمونی برای آنکارا و جریانهای کُرد
روند کنونی را میتوان آزمونی همزمان برای دولت ترکیه و جریانهای سیاسی کُرد دانست.
آنکارا باید نشان دهد که وعدههای مطرحشده صرفاً ابزاری برای مدیریت مقطعی بحران نیست و جریانهای کُرد نیز باید بتوانند نشان دهند که مسیر سیاسی و قانونی میتواند جایگزینی واقعی برای منازعه مسلحانه باشد.
در این میان، سرنوشت عبدالله اوجالان اهمیت ویژهای دارد. تا زمانی که وضعیت او، محل نگهداری و آینده سیاسیاش روشن نشود، بخش مهمی از ابهامات موجود همچنان پابرجا خواهد ماند.
آنچه مسلم است، روند آشتی وارد مرحلهای حساس شده است؛ مرحلهای که میتواند به یک تحول مهم سیاسی در ترکیه منجر شود یا در صورت شکست، بار دیگر شکاف و بیاعتمادی میان طرفین را عمیقتر کند.
در چنین شرایطی، فاصله میان «وعده سیاسی» و «اقدام عملی» مهمترین شاخص برای ارزیابی آینده این روند خواهد بود.
