بغداد دیگر نمیتواند مسئله پ.ک.ک را نادیده بگیرد؛ پایان یک پناهگاه تروریستی در عراق؟
بیتاوان: اظهارات اخیر سخنگوی فرماندهی کل نیروهای مسلح عراق درباره ادامه گفتوگو با ترکیه برای تعیین تکلیف اعضای پ.ک.ک در عراق، نشانهای مهم از تغییر رویکرد بغداد در قبال حضور این گروه است؛ تغییری که میتواند معادلات چند دههای پ.ک.ک در مناطق کوهستانی عراق را با چالش جدی روبهرو کند.
بر اساس گزارش روداو، صباح نعمان اعلام کرده است که بغداد درباره وضعیت اعضای پ.ک.ک با آنکارا در تماس است و موضوع خروج آنان از عراق، چه برای بازگشت به ترکیه و چه برای رفتن به مکانی دیگر، در حال بررسی است.
اما اهمیت این اظهارات تنها در واژه «خروج» خلاصه نمیشود.
مسئله اساسی این است که پ.ک.ک سالها توانسته حضور مسلحانه خود را در بخشی از خاک عراق، بهویژه مناطق کوهستانی، به یک واقعیت میدانی تبدیل کند؛ واقعیتی که در بسیاری از مقاطع، میان ملاحظات امنیتی، سیاسی و منطقهای معلق مانده بود.
اکنون سخنان مقام امنیتی بغداد نشان میدهد که مسئله حضور نیروهای مسلح خارج از کنترل دولت، بیش از گذشته در چارچوب حاکمیت دولت عراق و انحصار قانونی سلاح تعریف میشود. خود سخنگوی فرماندهی کل نیروهای مسلح عراق نیز تأکید کرده که دولت اجازه نگهداری سلاح خارج از کنترل دولتی را نخواهد داد.
از این منظر، مسئله پ.ک.ک دیگر صرفاً یک اختلاف میان این گروه و ترکیه نیست؛ بلکه به مسئلهای مرتبط با حاکمیت عراق تبدیل شده است.
پرسش اصلی: پ.ک.ک بعد از عراق چه خواهد کرد؟
اگر روند خروج نیروهای پ.ک.ک از عراق جدی و عملیاتی شود، پرسش بعدی این خواهد بود که اعضای این گروه به کجا خواهند رفت و ساختار مسلحانه آن چگونه تعیین تکلیف خواهد شد.
بازگشت به ترکیه، انتقال به مکان دیگری یا تلاش برای بازتعریف ساختار موجود، هرکدام پیامدهای متفاوتی دارند. اما یک نکته روشن است: انتقال جغرافیایی نیروها بهتنهایی به معنای حل مسئله نیست.
اگر ساختار ایدئولوژیک، شبکه سازمانی و منطق مسلحانه حفظ شود، تغییر جغرافیا تنها میتواند شکل مسئله را عوض کند.
به همین دلیل، هر طرحی برای آینده اعضای پ.ک.ک باید علاوه بر خروج از خاک عراق، درباره سرنوشت ساختارهای مسلحانه، فرماندهی، تسلیحات و شبکههای وابسته نیز پاسخ روشن داشته باشد.
پایان یک دوره؟
اظهارات بغداد را نمیتوان بهتنهایی به معنای پایان حضور پ.ک.ک در عراق دانست؛ اما میتوان آن را بخشی از روندی دانست که در آن، ادامه فعالیت یک ساختار مسلح خارج از کنترل دولت بیش از گذشته با محدودیت مواجه میشود.
برای انجمن بیتاوان، نکته مهم همینجاست:
پ.ک.ک اگر واقعاً وارد مرحله پایان فعالیت مسلحانه شده باشد، دیگر نمیتواند با تغییر نام، تغییر جغرافیا یا جابهجایی نیروها، همان ساختار را بازتولید کند.
مسئله فقط خروج افراد نیست؛ مسئله پایان دادن به چرخهای است که در آن، اعضا، سلاح، ایدئولوژی و ساختار تشکیلاتی از یک منطقه به منطقهای دیگر منتقل میشوند.
آنچه امروز در بغداد مطرح شده، میتواند آغاز یک پرسش جدیتر باشد:
آیا دوران استفاده پ.ک.ک از خاک عراق بهعنوان عمق استراتژیک برای فعالیت مسلحانه واقعاً به پایان نزدیک شده است؟
