چالشهای گروه های کُرد مخالف ایران مستقر در اقلیم کردستان عراق در سالهای اخیر وارد مرحلهای تازه و پیچیده شده است. این روند زمانی ابعاد جدیتری یافت که ترامپ، در اظهاراتی علنی از ارسال سلاح برای انتقال به داخل ایران سخن گفت؛ اظهاراتی که در فضای سیاسی منطقه بازتاب گستردهای داشت و موجب شد نگاهها بیش از پیش متوجه نقش و جایگاه این احزاب در معادلات منطقهای شود.
هرچند برخی از این گروه ها تلاش کردند با رد یا تفسیر متفاوت این ادعاها از تبعات سیاسی و روانی آن فاصله بگیرند، اما همزمانی این تحولات با شکلگیری ائتلافی از گروه های کُردی با محوریت پژاک، حساسیتهای امنیتی ایران را به شکل محسوسی افزایش داد.
آنطور که دیدهبان حقوق بشر کردستان ایران در ادامه یادداشت آورده؛ پژاک و رابطه آن با پ.ک.ک همواره موضوع بحثها و تحلیلهای مختلف بوده است. فارغ از درستی یا نادرستی این دیدگاهها، واقعیت آن است که ایران این تحولات را در چارچوب ملاحظات امنیتی خود ارزیابی کرده و در نتیجه، فشارهای نظامی، امنیتی و دیپلماتیک علیه گروه های کُرد ایرانی مستقر در اقلیم کردستان عراق وارد مرحلهای کمسابقه شده است.
به نظر میرسد روندی که امروز در برابر این گروه ها قرار گرفته، تا حدی یادآور فرآیندی باشد که سالها پیش برای سازمان مجاهدین خلق در عراق رقم خورد؛ روندی که در نهایت به خروج تدریجی آن سازمان از خاک عراق انجامید. اگر چنین تحلیلی درست باشد، گروه های کرد مخالف ایران اکنون با یکی از دشوارترین مقاطع تاریخ سیاسی خود مواجه هستند.
شاید بتوان گفت دو خطای استراتژیک مهم در تاریخ این جریانها بیش از هر عامل دیگری در شکلگیری وضعیت کنونی نقش داشته است؛ نخست همکاری بخشی از این گروه ها با حکومت صدام در دوران جنگ ایران و عراق و دوم نزدیکی یا همسویی با برخی بازیگران خارجی از جمله ایالات متحده و اسرائیل در دوره تنشهای اخیر منطقه. صرفنظر از انگیزهها و محاسبات سیاسی این گروه ها، چنین رویکردهایی در افکار عمومی ایران و همچنین در محاسبات امنیتی کشور هزینههای سنگینی برای آنان به همراه داشته است.
به نظر میرسد دو عامل به عنوان شتابدهنده وضعیت فعلی عمل کردهاند؛ نخست تشکیل ائتلافی از گروه های کُردی با نقشآفرینی برجسته پژاک همزمان با افزایش تنشهای نظامی میان ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر؛ و دوم طرح ادعاهایی درباره ارسال سلاح به این گروهها که در سخنان ترامپ نیز بازتاب یافت. مجموعه این عوامل سبب شده است که آینده سیاسی و تشکیلاتی این گروه ها بیش از هر زمان دیگری با ابهام و مخاطره روبهرو شود.
بر اساس اطلاعاتی که از منابع مختلف در اقلیم کردستان عراق دریافت کردهام، شرایط کنونی برای این گروه ها بسیار دشوار توصیف میشود. گزارشها حاکی از آن است که بخش قابل توجهی از مقرها و پایگاههای آنان تخلیه شده و برخی نیز در معرض حملات قرار گرفتهاند. پراکنده شدن اعضا در مناطق مختلف، زندگی در شرایط موقت و دشوار و مشکلات معیشتی ناشی از این وضعیت، بهویژه برای زنان و کودکان نگرانیهای انسانی قابل توجهی ایجاد کرده است.
در گفتگویی که با یکی از مسئولان اقلیم کردستان عراق داشتم وی اظهارداشت که به مسئولان گروه های مخالف کُرد ایرانی توصیه شده است برای یافتن راهحلی پایدار، گزینه خروج داوطلبانه از خاک اقلیم را مورد بررسی قرار دهند. به گفته وی، در گفتوگوهایی با برخی کشورها، امکان پذیرش تعدادی از چهرههای شناختهشده این گروه ها مطرح شده است.
