برگزاری مراسم عمومی برای کشتهشدگان پ.ک.ک در ترکیه؛ نشانهای از تغییر فضای سیاسی پس از آغاز روند صلح
انجمن بیتاوان – همزمان با ادامه روند مذاکرات و تحولات مرتبط با پایان درگیری مسلحانه میان دولت ترکیه و گروه کارگران کردستان (پ.ک.ک)، در روزهای اخیر مراسم عمومی برای شماری از اعضای کشتهشده این گروه در شهرهای مختلف ترکیه برگزار شده است؛ رویدادی که تا چند سال پیش با محدودیتهای جدی از سوی دولت ترکیه مواجه میشد.
بر اساس گزارشی که روز ۲۹ اوت در روزنامه فرانسوی «لوموند» منتشر شده، پ.ک.ک از روز ۲۱ اوت اسامی حدود ۱۰۰ نفر از اعضای خود را که طی سالهای گذشته در جریان درگیریهای مسلحانه کشته شدهاند، منتشر کرده است. پس از انتشار این اسامی، مراسمی در شماری از شهرهای بزرگ، بهویژه در جنوب و جنوبشرق ترکیه و همچنین استانبول، برگزار شده است.
این مراسم عمدتاً در دفاتر حزب برابری و دموکراسی خلقها (DEM) یا در محلهایی عمومی برگزار شده و خانوادههای افراد کشتهشده در آن حضور داشتهاند. گزارش لوموند، مراسم خانواده «هاکان ساشیک» در دفتر حزب DEM در منطقه آرناووتکوی استانبول را نمونهای از این وضعیت توصیف میکند؛ فردی که بنا بر اطلاعات ارائهشده به خانوادهاش، در سال ۲۰۲۰ در شمال عراق کشته شده است.
پایان دههها درگیری و آغاز مرحلهای تازه
تحولات اخیر در چارچوب روندی اتفاق میافتد که از اواخر سال ۲۰۲۴ میان دولت ترکیه و پ.ک.ک آغاز شد. عبدالله اوجالان، رهبر زندانی پ.ک.ک، در فوریه ۲۰۲۵ خواستار انحلال این گروه شد و رهبری پ.ک.ک نیز در ماه مه همان سال پایان مبارزه مسلحانه را اعلام کرد.
دولت ترکیه این روند را در چارچوب «خلع سلاح پ.ک.ک» و ایجاد «ترکیه عاری از تروریسم» تعریف کرده است؛ در مقابل، جریان سیاسی کرد بر مفاهیمی همچون صلح، جامعه دموکراتیک و حل مسئله کردها از مسیر سیاسی و قانونی تأکید دارد.
پارلمان ترکیه نیز در ۱۰ اوت، چارچوب قانونی مرتبط با روند خلع سلاح و بازگشت اعضای پ.ک.ک به زندگی مدنی را با ۴۶۷ رأی موافق، ۸۷ رأی مخالف و ۷ رأی ممتنع تصویب کرد؛ موضوعی که یکی از مهمترین تحولات سیاسی در مسیر جدید به شمار میرود.
خانوادههایی که پس از سالها از سرنوشت عزیزان خود مطلع شدند
یکی از ابعاد قابل توجه این تحولات، وضعیت خانوادههایی است که سالها در انتظار اطلاع از سرنوشت اعضای ناپدیدشده خانواده خود بودهاند.
در نمونهای که لوموند گزارش کرده، خانواده هاکان ساشیک پس از حدود ۱۲ سال از ناپدیدشدن او، تنها اطلاعاتی درباره زمان و محل کشتهشدن وی دریافت کردهاند و همچنان درباره سرنوشت پیکر او اطلاعات دقیقی در اختیار ندارند. انتشار اسامی کشتهشدگان از سوی پ.ک.ک برای شماری از خانوادهها به معنای پایان سالها بلاتکلیفی و انتظار بوده است.
بر اساس گزارش لوموند، درگیری بیش از چهار دهه میان دولت ترکیه و پ.ک.ک بیش از ۵۰ هزار کشته برجای گذاشته که بخش عمده آنان کرد بودهاند. از این منظر، تعیین تکلیف سرنوشت مفقودان و کشتهشدگان میتواند یکی از بخشهای مهم روند عبور از گذشته خشونتبار و حرکت به سوی مرحلهای سیاسی باشد.
آزمون دشوار برای آینده روند صلح
با وجود تغییر محسوس فضای سیاسی، آینده این روند همچنان با پرسشها و چالشهای جدی روبهروست. جریان سیاسی کرد در ترکیه امیدوار است پایان مبارزه مسلحانه زمینه را برای پیگیری مطالبات کردها از مسیرهای سیاسی و حقوقی فراهم کند.
در همین حال، مسئله اصلی این است که آیا روند جدید میتواند از مرحله خلع سلاح و پایان درگیری مسلحانه فراتر رفته و به حل ریشهای مسائل سیاسی، حقوقی و اجتماعی کردها در ترکیه منجر شود یا خیر.
برگزاری آزادانهتر مراسم برای کشتهشدگان پ.ک.ک، از نگاه ناظران، بیش از آنکه صرفاً یک رویداد سوگواری باشد، میتواند نشانهای از تغییر فضای سیاسی و اجتماعی در ترکیه پس از آغاز روند صلح تلقی شود؛ با این حال، تبدیل این تغییرات مقطعی به یک روند پایدار، نیازمند تضمین حقوق مدنی، مشارکت سیاسی و حل مسالمتآمیز مسائل باقیمانده است.
