گروه کارگران کردستان (پ‌ک‌ک) طی چند دهه فعالیت مسلحانه، همواره تلاش کرده است خود را مدافع حقوق و مطالبات مردم کرد معرفی کند. این تشکیلات با بهره‌گیری از محرومیت‌های تاریخی، نارضایتی‌های اجتماعی و احساسات هویتی بخشی از جامعه کردی، توانسته است برای پروژه سیاسی و نظامی خود نیرو جذب کند و نفوذ گسترده‌ای در بخش‌هایی از منطقه به دست آورد.
بااین‌حال، بررسی انتقادی کارنامه پ‌ک‌ک نشان می‌دهد که میان ادعاهای این تشکیلات و پیامدهای عملی سیاست‌های آن، فاصله‌ای قابل تأمل وجود دارد؛ فاصله‌ای که هزینه‌های آن را نه رهبران و طراحان ایدئولوژیک، بلکه مردم عادی، خانواده‌ها و نسل‌های جوان پرداخته‌اند.
انحصارطلبی تشکیلاتی؛ وقتی مخالفت سیاسی تحمل نمی‌شود
یکی از مهم‌ترین انتقادها به ساختار پ‌ک‌ک، تلاش برای تثبیت جایگاه انحصاری در میان جریان‌های کردی است. رقابت‌های سیاسی و اختلافات درون‌کردی در مواردی به درگیری‌های مسلحانه و خشونت علیه مخالفان و غیرنظامیان منجر شده است.
چنین رویکردی با ادعای دفاع از آزادی و حقوق مردم در تعارض قرار دارد. هیچ تشکیلاتی حق ندارد به بهانه نمایندگی یک جامعه، سایر دیدگاه‌ها را حذف کند یا مخالفت سیاسی را با ابزار تهدید و خشونت پاسخ دهد.
جامعه کرد متشکل از طیف‌های متنوع سیاسی، فرهنگی و اجتماعی است و هیچ گروه مسلحی نمی‌تواند خود را صاحب انحصاری اراده این جامعه بداند.
تغییر چهره ایدئولوژیک؛ از مارکسیسم ـ لنینیسم تا کنفدرالیسم دموکراتیک
تحولات فکری پ‌ک‌ک پس از بازداشت عبدالله اوجالان، به‌ویژه طرح نظریه کنفدرالیسم دموکراتیک، تغییر مهمی در ادبیات سیاسی این تشکیلات ایجاد کرد.
پ‌ک‌ک با فاصله گرفتن از ادبیات کلاسیک مارکسیستی ـ لنینیستی، مفاهیمی مانند جامعه بدون دولت، خودمدیریتی و برادری خلق‌ها را در مرکز گفتمان جدید خود قرار داد.
اما تغییر واژگان و بازتعریف نظریه سیاسی، به‌تنهایی به معنای تغییر ماهیت ساختار تشکیلاتی نیست. پرسش اساسی همچنان پابرجاست: آیا ساختاری که با انحصارگرایی، وابستگی تشکیلاتی و خشونت سیاسی شناخته می‌شود، می‌تواند مدعی تحقق جامعه‌ای آزاد و برابر باشد؟
همزیستی اقوام و ملت‌ها با شعار محقق نمی‌شود. احترام به حقوق دیگران، پذیرش تکثر سیاسی و کنار گذاشتن خشونت، پیش‌شرط‌های واقعی همزیستی هستند.
سوریه؛ هزینه‌های یک پروژه سیاسی و نظامی
تحولات شمال و شرق سوریه، یکی از مهم‌ترین نمونه‌های بررسی پیامدهای راهبردهای سیاسی و نظامی جریان‌های نزدیک به پ‌ک‌ک است.
نیروهای کرد در مبارزه با داعش نقش مهمی ایفا کردند و در این مسیر تلفات انسانی سنگینی متحمل شدند. همچنین همکاری با ائتلاف بین‌المللی و نیروهای محلی، زمینه شکل‌گیری ساختارهای نظامی و اداری جدیدی را فراهم کرد.
بااین‌حال، دستاوردهای نظامی الزاماً به معنای دستیابی به ثبات سیاسی نیستند. وابستگی به حمایت خارجی، ائتلاف با بازیگران دارای منافع متفاوت و فقدان تضمین‌های پایدار سیاسی، می‌تواند یک ساختار محلی را در برابر تغییرات موازنه قدرت آسیب‌پذیر کند.
تحولات سیاسی سوریه و مذاکرات مربوط به آینده نیروهای دموکراتیک سوریه نیز بار دیگر نشان داد که اتکا به ترتیبات نظامی و سیاسی متغیر، بدون توافق‌های پایدار و تضمین‌های اجرایی، امنیت و آینده جوامع محلی را با مخاطره مواجه می‌کند.
در این میان، نباید فراموش کرد که مردم مناطق کردنشین سوریه نباید قربانی رقابت‌های تشکیلاتی، محاسبات ژئوپلیتیکی و تصمیم‌های رهبران گروه‌های مسلح شوند.
برادری خلق‌ها یا بهره‌برداری از یک شعار سیاسی؟
یکی از تناقض‌های قابل بررسی در گفتمان پ‌ک‌ک، فاصله میان ادعای همزیستی ملت‌ها و واقعیت‌های پیچیده مناسبات سیاسی و نظامی در منطقه است.
همکاری میان اقوام و مذاهب، زمانی پایدار خواهد بود که بر اساس منافع متقابل، احترام به هویت‌ها و حقوق برابر شکل بگیرد. هیچ جامعه‌ای نباید به ابزاری برای پیشبرد اهداف یک تشکیلات تبدیل شود.
وقتی یک گروه مسلح، تحت عنوان همزیستی، دامنه فعالیت نظامی و سیاسی خود را گسترش می‌دهد، اما تضمین‌های روشنی برای امنیت، مشارکت و حقوق جوامع محلی وجود ندارد، ضرورت بررسی عملکرد و پاسخگویی آن بیش از پیش احساس می‌شود.
مردم کرد؛ قربانیان بهره‌برداری تشکیلاتی
یکی از مهم‌ترین پیامدهای فعالیت گروه‌های مسلح، آسیب دیدن سرمایه انسانی و اجتماعی جوامع محلی است.
جذب جوانان به ساختارهای نظامی، دور شدن آنان از زندگی عادی، آسیب به خانواده‌ها، آوارگی، محرومیت از آموزش و گرفتار شدن نسل‌های جدید در چرخه منازعات مسلحانه، از جمله پیامدهایی است که باید به‌طور جدی مورد توجه قرار گیرد.
مبارزه با تروریسم و گروه‌های مسلح نباید با دشمنی با مردم کرد اشتباه گرفته شود. مردم کرد حق دارند از امنیت، توسعه، آموزش به زبان مادری، مشارکت سیاسی و برخورداری از حقوق برابر شهروندی بهره‌مند باشند؛ حقوقی که هیچ تشکیلاتی نمی‌تواند آن‌ها را به نام خود مصادره کند.
جمع‌بندی؛ پایان دادن به انحصار تشکیلاتی و چرخه خشونت
کارنامه پ‌ک‌ک ضرورت بازنگری جدی در پیامدهای فعالیت گروه‌های مسلح و پروژه‌های ایدئولوژیک آن‌ها را نشان می‌دهد.
هیچ گروهی نباید با سوءاستفاده از مطالبات اجتماعی و هویتی مردم، برای خود مشروعیت دائمی ایجاد کند. همچنین هیچ آرمان سیاسی یا ایدئولوژیکی نمی‌تواند خشونت، سرکوب مخالفان و به خطر انداختن امنیت جوامع انسانی را توجیه کند.
آینده مردم کرد و سایر ملت‌های منطقه باید بر پایه امنیت، توسعه، حقوق شهروندی، همزیستی مسالمت‌آمیز و حفظ تمامیت ارضی کشورها رقم بخورد؛ نه بر اساس منافع تشکیلاتی و پروژه‌های مسلحانه تجزیه‌طلبانه.
مردم کرد به صلح، امنیت، توسعه و زندگی شایسته نیاز دارند؛ نه آنکه هویت و آینده آنان در انحصار یک تشکیلات مسلح قرار گیرد.
انجمن بی‌تاوان مرکز بررسی و اطلاع‌رسانی آسیب‌های ناشی از تروریسم
