انجمن بی تاوان: با گذشت نزدیک به ۲ دهه از اعلام موجودیت «حزب حیات آزاد کردستان» (پژاک)، ارزیابی واقعبینانه از وضعیت این گروه نشان میدهد که برخلاف ادعاهای تبلیغاتی، پژاک هرگز نتوانسته جایگاهی معنادار در میان کردهای ایران بهدست آورد و همچنان در حاشیه باقی مانده است.
از ادعای نمایندگی تا واقعیت انزوا
پژاک از بدو شکلگیری تلاش کرده خود را بهعنوان نماینده بخشی از کردهای ایران معرفی کند، اما شواهد میدانی چنین ادعایی را تأیید نمیکند. نبود حضور علنی در جامعه، فقدان شبکه اجتماعی گسترده و ناتوانی در تبدیل شدن به یک جریان سیاسی مدنی، همگی نشاندهنده فاصله عمیق این گروه با بدنه جامعه کردهای ایران است.
در عمل، پژاک نه یک جنبش اجتماعی، بلکه یک گروه مسلح محدود باقی مانده که حوزه اثرگذاریاش عمدتاً به مناطق مرزی و خارج از کشور محدود است.
وابستگی ساختاری؛ سایه سنگین پ.ک.ک
یکی از مهمترین نقاط ضعف پژاک، وابستگی آشکار آن به «پ.ک.ک» است؛ وابستگیای که عملاً هویت مستقل این گروه را زیر سؤال برده است.
واقعیت این است که بخش قابل توجهی از شناخت عمومی نسبت به پژاک، نه بهدلیل عملکرد مستقل آن، بلکه بهواسطه پیوندش با پ.ک.ک شکل گرفته است. به بیان روشنتر، اگر این اتصال وجود نداشت، پژاک بهسختی میتوانست حتی در سطح فعلی نیز دیده شود.
پایگاه اجتماعی؛ ادعاهای بزرگ، واقعیتهای کوچک
جمعیت چندمیلیونی کردهای ایران در برابر تعداد محدود نیروهای فعال پژاک، خود گویای شکاف عمیق میان این گروه و جامعه هدف آن است.
نه نشانهای از حمایت گسترده مردمی دیده میشود و نه پژاک توانسته در بزنگاههای اجتماعی به یک بازیگر اثرگذار تبدیل شود. حتی در میان جریانهای سیاسی کردی نیز، این گروه در حاشیه قرار دارد و نتوانسته جایگاه رقیبان قدیمیتر و ریشهدارتر را به چالش بکشد.
واکنشهای منفی در داخل جامعه
فعالیتهای مسلحانه پژاک نهتنها به افزایش نفوذ آن منجر نشده، بلکه در مواردی با واکنشهای منفی در میان بخشی از جامعه محلی همراه بوده است.
درخواستها برای توقف اقدامات مسلحانه و اعتراض خانوادههای آسیبدیده، نشانهای روشن از این واقعیت است که مسیر انتخابی این گروه، الزاماً با خواست عمومی همسو نیست.
حاشیهای که باقی ماند
پس از دو دهه، کارنامه پژاک را میتوان بهروشنی چنین توصیف کرد:
* ناتوانی در تبدیل شدن به یک جریان اجتماعی فراگیر
* وابستگی جدی به پ.ک.ک و فقدان هویت مستقل
* محدود ماندن به یک گروه مسلح با دامنه اثرگذاری اندک
* فاصله محسوس با بدنه جامعه کردهای ایران
در نتیجه، برخلاف تصویرسازیهای تبلیغاتی، پژاک نهتنها به یک بازیگر تعیینکننده تبدیل نشده، بلکه همچنان در حاشیه معادلات اجتماعی و سیاسی کردهای ایران قرار دارد؛ جایگاهی که بیش از آنکه ناشی از فشار بیرونی باشد، حاصل ضعفهای درونی و انتخاب مسیر مسلحانه است.
