انجمن بیتاوان: در حالی که تنشهای منطقهای همچنان در حال افزایش است، برخی تحلیلها و گزارشهای منتشرشده از احتمال بهرهگیری آمریکا و رژیم صهیونیستی از ظرفیت گروههای مسلح و جریانهای قومگرا برای اعمال فشار بر ایران سخن میگویند؛ سناریویی که در صورت تحقق، نه تنها امنیت ایران، بلکه ثبات کل منطقه را با مخاطرهای جدی مواجه خواهد کرد.
بر اساس این تحلیلها، هدف اصلی چنین راهبردی، ایجاد بیثباتی در استانهای مرزی از جمله سیستان و بلوچستان، کردستان و خوزستان، فرسایش توان امنیتی ایران و گشودن جبههای داخلی همزمان با افزایش فشارهای خارجی عنوان میشود. با این حال، تجربههای تاریخی نشان داده است که بازی با شکافهای قومی، هیچگاه در چارچوب اهداف اولیه طراحان آن باقی نمیماند و در نهایت دامان همه بازیگران منطقه را خواهد گرفت.
تجربهای که بارها تکرار شده است
نمونههای عراق، افغانستان و سوریه نشان میدهد اتکا به گروههای مسلح و نیروهای نیابتی با هویتهای قومی یا مذهبی، در کوتاهمدت ممکن است ابزار فشار سیاسی تلقی شود، اما در بلندمدت به گسترش تروریسم، تجزیهگرایی، مهاجرتهای گسترده و بیثباتی مزمن منجر خواهد شد.
در صورت فعال شدن چنین سناریویی، پیامدهای آن تنها به داخل ایران محدود نخواهد ماند. تشدید فعالیت گروههای مسلح بلوچ میتواند بحران امنیتی را به پاکستان گسترش دهد و پروژههای راهبردی این کشور را با تهدید روبهرو سازد. از سوی دیگر، هرگونه تحرک گروههای مسلح وابسته به جریانهای تجزیهطلب کُرد، واکنش سخت ترکیه را در پی خواهد داشت و احتمال افزایش درگیریها در مرزهای عراق و سوریه را تقویت میکند.
گروهکهای تجزیهطلب؛ ابزاری در خدمت پروژههای خارجی
واقعیت این است که بسیاری از گروهکهای مسلح تجزیهطلب طی سالهای گذشته تلاش کردهاند خود را به عنوان ابزار فشار قدرتهای خارجی معرفی کنند تا از این طریق برای بقای سیاسی و تشکیلاتی خود مشروعیت و حمایت کسب کنند. تجربه نیز نشان داده است که این گروهها بیش از آنکه مدافع مطالبات مردم مناطق مرزی باشند، در چارچوب پروژههای امنیتی بازیگران خارجی تعریف شدهاند.
انجمن بیتاوان بارها تأکید کرده است که قربانیان اصلی چنین پروژههایی، مردم کُرد، بلوچ، عرب و سایر اقوام ایرانی هستند؛ مردمی که همواره هزینه خشونت، ناامنی و اقدامات گروهکهای مسلح را پرداختهاند، در حالی که رهبران این جریانها در خارج از میدان، منافع سیاسی خود را دنبال میکنند.
قمار با امنیت منطقه
ایجاد ناامنی در مناطق نفتخیز، گسترش فعالیت گروههای افراطی در مناطق مرزی، شکلگیری موج جدید آوارگان و ورود کشورهای همسایه به چرخه بحران، از جمله پیامدهایی است که میتواند خاورمیانه را وارد مرحلهای تازه از بیثباتی کند.
از سوی دیگر، هرگونه دخالت خارجی با تکیه بر شکافهای قومی، میتواند به تقویت احساسات ملی و همگرایی داخلی در برابر تهدیدات بیرونی منجر شود؛ موضوعی که بارها در تحولات منطقه تجربه شده است.
در نهایت، تجربههای تاریخی ثابت کردهاند که استفاده ابزاری از قومیت برای پیشبرد اهداف ژئوپلیتیکی، نه تنها راهحلی پایدار ایجاد نمیکند، بلکه تهدیدهایی عمیقتر و ماندگارتر از بحران اولیه به وجود میآورد. قمار با کارت قومیت، بازی خطرناکی است که برندگان واقعی آن نه مردم منطقه، بلکه تنها طراحان جنگهای نیابتی و تجارت ناامنی خواهند بود.
