انجمن بیتاوان: هر بار که سخن از پایان فعالیت مسلحانه پ.ک.ک یا آغاز یک روند سیاسی به میان میآید، برخی جریانها تلاش میکنند مسئله «عفو» اعضا و فرماندهان این گروه تروریستی را نیز وارد دستور کار کنند؛ گویی دههها ترور، آدمربایی، کودکسربازی، اخاذی، مینگذاری و قربانی کردن هزاران انسان بیگناه را میتوان با یک تصمیم سیاسی از حافظه تاریخ پاک کرد.
این در حالی است که هیچ روند صلح پایداری بر پایه فراموشی جنایت و نادیده گرفتن حقوق قربانیان شکل نمیگیرد. صلح واقعی زمانی معنا پیدا میکند که عاملان خشونت، پیش از هر چیز، مسئولیت اقدامات خود را بپذیرند و در برابر قانون پاسخگو باشند.
پ.ک.ک طی چهار دهه گذشته تنها یک گروه مسلح نبوده است؛ این سازمان با ایجاد شبکهای از ساختارهای اقماری در کشورهای مختلف، هزاران جوان و نوجوان کُرد را به میدان جنگ کشانده، بسیاری از آنان را قربانی اهداف ایدئولوژیک خود کرده و خانوادههای بیشماری را داغدار ساخته است. بخش قابل توجهی از این قربانیان، نه نیروهای نظامی، بلکه شهروندان عادی و حتی اعضای ناراضی خود این گروه بودهاند.
از همین رو، طرح ایده «عفو» بدون تعیین تکلیف مسئولیت فرماندهان و عاملان این جنایات، بیش از آنکه به معنای پایان خشونت باشد، نوعی مشروعیتبخشی به کارنامه سیاه یک سازمان تروریستی تلقی میشود. چنین رویکردی این پیام خطرناک را مخابره میکند که گروههای مسلح میتوانند سالها دست به خشونت بزنند و در نهایت بدون پرداخت هزینه، از مسیر سیاست به حیات خود ادامه دهند.
عدالت؛ شرط نخست هر صلح پایدار
تجربه بسیاری از کشورها نشان داده است که عدالت و پاسخگویی، دو رکن جداییناپذیر هر فرآیند صلح هستند. نادیده گرفتن حقوق قربانیان، نه تنها زخمهای گذشته را التیام نمیبخشد، بلکه زمینه بازتولید خشونت را نیز فراهم میکند.
در پرونده پ.ک.ک، هزاران خانواده هنوز در انتظار روشن شدن سرنوشت فرزندان ربودهشده خود هستند. بسیاری از کودکانی که با وعدههای فریبنده جذب این گروه شدند، هرگز به خانه بازنگشتند و شماری دیگر در درگیریهایی جان باختند که هیچ نقشی در شکلگیری آن نداشتند. آیا میتوان بدون پاسخگویی عاملان این فجایع، از عدالت سخن گفت؟
مسئولیت فرماندهان نباید فراموش شود
آنچه بیش از همه باید مورد توجه قرار گیرد، تفکیک میان اعضایی است که خود قربانی ساختار فرقهای پ.ک.ک شدهاند و فرماندهانی که سالها طراح و مجری سیاستهای خشونتآمیز این سازمان بودهاند.
سرکردگان پ.ک.ک نمیتوانند با تغییر فضای سیاسی یا طرح شعارهای جدید، مسئولیت دهها سال ترور، کودکسربازی، آدمربایی و نقض گسترده حقوق بشر را از دوش خود بردارند. پاسخگویی حقوقی و قضایی این افراد، نه یک مطالبه سیاسی، بلکه حقی برای قربانیان تروریسم و خانوادههای آنان است.
جمعبندی
انجمن بیتاوان بر این باور است که پایان خشونت، اقدامی مثبت و ضروری است؛ اما پایان خشونت هرگز به معنای پایان مسئولیت نیست. هرگونه فرآیند سیاسی که بخواهد گذشته خونبار پ.ک.ک را نادیده بگیرد یا برای عاملان اصلی آن مصونیت ایجاد کند، نه عدالت را محقق خواهد کرد و نه امنیتی پایدار به همراه خواهد داشت.
تنها راه بستن پرونده تروریسم، خلع سلاح، انحلال کامل ساختارهای تروریستی، روشن شدن سرنوشت قربانیان، جبران خسارت خانوادهها و پاسخگویی سرکردگان این گروه در برابر قانون است؛ زیرا صلحی که بر پایه فراموشی جنایت بنا شود، دیر یا زود دوباره به خشونت خواهد انجامید.
