✍️ آلپ‌اصلان اوزردم
فرایندهای صلح معمولاً با لحظات قابل مشاهده‌ای مانند تحویل سلاح، انحلال گروه‌های مسلح و تصویب قوانین سنجیده می‌شوند. اما پس از بیش از چهار دهه درگیری میان ترکیه و پ.ک.ک، پرسش مهم‌تر این است که پس از کنار رفتن سلاح‌ها، چه اتفاقی برای افراد و جامعه رخ خواهد داد؟ اعضای سابق گروه مسلح ناپدید نمی‌شوند؛ آنها به شهرها بازمی‌گردند، کار می‌کنند، خانواده تشکیل می‌دهند و دوباره وارد زندگی عادی می‌شوند.
یافته‌های نظرسنجی اوت ۲۰۲۶ متروپُل در چارچوب «نبض ترکیه» نشان می‌دهد این مرحله می‌تواند یکی از دشوارترین ابعاد روند «ترکیه عاری از تروریسم» باشد. این نظرسنجی با مشارکت ۱٬۲۴۴ نفر در ۲۸ استان و بین ۱۹ تا ۲۵ اوت انجام شده و حاشیه خطای کلی آن ±۲.۷۲ درصد بوده است.
در پاسخ به این پرسش که با اعضای سابق پ.ک.ک که سلاح‌های خود را تحویل داده و دوران محکومیتشان را سپری کرده‌اند چه باید کرد، تنها ۲۵.۲ درصد خواستار بازگشت کامل آنها با حقوق برابر شهروندان بودند. ۲۹.۹ درصد با بازگشت آنها اما با حقوق محدود موافق بودند و ۳۹ درصد اساساً با ادغام مجددشان در جامعه مخالفت کردند.
فاصله اجتماعی حتی آشکارتر است: ۷۴ درصد گفته‌اند از زندگی در یک ساختمان با عضو سابق پ.ک.ک احساس ناراحتی خواهند کرد؛ ۷۳.۳ درصد همین احساس را درباره کار کردن در یک محیط کاری مشترک دارند و اگر یکی از اعضای خانواده‌شان با چنین فردی ازدواج کند، این رقم به ۷۷ درصد می‌رسد. یعنی پایان مجازات قانونی الزاماً به معنای پذیرش اجتماعی نیست.
در عرصه سیاسی نیز مقاومت بیشتر است. تنها ۱۷.۳ درصد اجازه مشارکت سیاسی اعضایی را که به ترکیه بازمی‌گردند قابل قبول دانسته‌اند، در حالی که ۷۷.۲ درصد با آن مخالفت کرده‌اند. درباره مشارکت سیاسی عبدالله اوجالان و اعضای پ.ک.ک نیز ۸۵.۹ درصد مخالف بوده‌اند؛ رقمی که نسبت به ۸۱.۷ درصد در ژوئن ۲۰۲۵ افزایش یافته است.
با این حال، مهم‌ترین تناقض نظرسنجی در جای دیگری دیده می‌شود: ۳۱.۶ درصد پاسخ‌دهندگان، «تقویت اعتماد اجتماعی میان ترک‌ها و کردها» را مهم‌ترین عامل برای تبدیل خلع سلاح پ.ک.ک به صلح پایدار دانسته‌اند. پس از آن، مشارکت خانواده‌های شهدا و جانبازان با ۲۴.۹ درصد و تقویت حقوق و آزادی‌های دموکراتیک با ۱۱.۶ درصد قرار گرفته‌اند.
جامعه ترکیه بنابراین از یک سو اهمیت بازسازی اعتماد میان ترک‌ها و کردها را برای صلح پایدار می‌پذیرد و از سوی دیگر، همچنان نسبت به زندگی و کار در کنار اعضای سابق سازمان مسلح احساس فاصله و بی‌اعتمادی دارد. این الزاماً تناقض نیست؛ بلکه ویژگی جوامعی است که از یک منازعه طولانی خارج می‌شوند: ممکن است مردم از صلح در سطح اصول حمایت کنند، اما پذیرش پیامدهای اجتماعی آن برایشان بسیار دشوارتر باشد.
بدبینی نسبت به پیامدهای اجتماعی روند کنونی نیز افزایش یافته است. در اوت ۲۰۲۵، ۳۲.۵ درصد انتظار داشتند روند صلح همبستگی و احساس برادری را تقویت کند؛ این رقم در اوت ۲۰۲۶ به ۲۶.۳ درصد کاهش یافت. همزمان، سهم کسانی که انتظار افزایش تنش‌های اجتماعی داشتند از ۳۴.۸ به ۳۸.۹ درصد رسید.
پایان خشونت مسلحانه نقطه شروع صلح است، نه پایان آن. دولت می‌تواند خلع سلاح را مذاکره کند، پارلمان می‌تواند چارچوب حقوقی ایجاد کند و دادگاه‌ها درباره مجازات و حقوق افراد تصمیم بگیرند؛ اما پذیرش اجتماعی را نمی‌توان صرفاً با قانون ایجاد کرد. آزمون واقعی زمانی آغاز می‌شود که صلح از میز مذاکره وارد ساختمان محل زندگی، محیط کار و خانواده شود.
اگر پ.ک.ک واقعاً خلع سلاح شود و ساختارهای مسلحانه آن از بین برود، یک مرحله مهم پایان خواهد یافت؛ اما مسئله دشوارتر باقی می‌ماند: آیا جامعه‌ای که چهار دهه با یک دشمن مسلح درگیر بوده، می‌تواند عضو سابق آن را دوباره بخشی از همان جامعه سیاسی و اجتماعی بداند؟ یافته‌های متروپُل نشان می‌دهد ترکیه هنوز فاصله قابل‌توجهی با پاسخ مثبت به این پرسش دارد.
