بیتاوان: گزارش تازه مؤسسه مستقل ACLED بار دیگر توجهها را به یک پیامد مهم و کمتر دیدهشده در روند خلع سلاح پ.ک.ک جلب کرده است: احتمال انتقال بخشی از ظرفیت انسانی، لجستیکی و سازمانی شبکه وابسته به این جریان به سمت مرزهای ایران و تقویت گروهک تروریستی پژاک.
بر اساس گزارش منتشرشده در ۸ سپتامبر ۲۰۲۶، روند رسمی خلع سلاح در ترکیه که از ۱۸ اوت وارد مرحله قانونی شده، در حالی پیش میرود که پژاک و شاخه مسلح آن، ی.ر.ک، همچنان از کنار گذاشتن سلاح خودداری میکنند.
قندیل؛ پایان یک جبهه یا آغاز جابهجایی نیروها؟
یکی از نگرانیهای مطرحشده در این گزارش، احتمال انتقال بخشی از نیروی انسانی و ظرفیت لجستیکی شبکه KCK به مناطق مرزی ایران است؛ سناریویی که در صورت تحقق، میتواند به تغییر آرایش فعالیتهای مسلحانه این شبکه منجر شود.
در همین چارچوب، فعالیتهای ثبتشده ی.ر.ک در سال ۲۰۲۶ نیز قابل توجه است. طبق دادههای مورد اشاره ACLED، این گروه در سال جاری تاکنون ۱۲ اقدام مسلحانه ثبتشده داشته که بالاترین میزان فعالیت سالانه آن در یک دهه اخیر عنوان شده است.
همچنین ادعای حمله پهپادی دوم اوت به یک موضع نظامی در مریوان، نشانهای از تلاش برای استفاده از شیوههای عملیاتی جدید تلقی شده است.
پژاک؛ بازیگری مستقل یا بخشی از یک شبکه بزرگتر؟
نکته اساسی در این میان آن است که مسئله پژاک را نمیتوان صرفاً در چارچوب یک گروه مسلح فعال در غرب ایران بررسی کرد. پیوندهای سازمانی و ساختاری این جریان با شبکه KCK و پ.ک.ک، این پرسش را مطرح میکند که آیا کاهش فشار در یک میدان عملیاتی، میتواند به انتقال ظرفیتها و بازتولید فعالیت مسلحانه در میدان دیگری منجر شود؟
ACLED پیشبینی کرده است که طی ۶ تا ۱۲ ماه آینده، پژاک ممکن است تلاش خود برای تقویت شبکههای مخفی در غرب ایران را افزایش دهد و در صورت وقوع بحران خارجی یا ناآرامی اجتماعی، از شرایط موجود برای گسترش حوزه نفوذ و افزایش شدت حملات استفاده کند.
با این حال، این پیشبینی را باید یک سناریوی احتمالی دانست، نه یک واقعیت قطعی. تحقق چنین سناریویی به مجموعهای از عوامل سیاسی، امنیتی، اجتماعی و منطقهای وابسته است.
مسئلهای که نباید نادیده گرفته شود
روند خلع سلاح پ.ک.ک، اگر واقعاً به پایان فعالیت مسلحانه این شبکه منجر شود، میتواند نقطه عطفی مهم باشد؛ اما صرف تغییر جغرافیای فعالیت یا انتقال نیروها از یک میدان به میدان دیگر، به معنای پایان خشونت نیست.
از منظر انجمن بیتاوان، پرسش اصلی همینجاست:
اگر بخشی از ساختار مسلحانه پ.ک.ک از میدان ترکیه خارج شود، آیا قرار است این ظرفیت واقعاً منحل شود یا صرفاً با نام، جغرافیا و مأموریتی دیگر بازتولید شود؟
پژاک نمیتواند با تغییر عنوان و جابهجایی میدان فعالیت، از مسئولیت پیامدهای خشونتبار خود فاصله بگیرد. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که تغییر نام و تاکتیک، لزوماً به معنای تغییر ماهیت نیست.
بنابراین، هرگونه روند خلع سلاح باید با سازوکارهای روشن برای انحلال واقعی ساختارهای مسلحانه، جلوگیری از انتقال نیرو و تجهیزات و ممانعت از بازتولید شبکههای خشونتطلب همراه باشد.
انجمن بیتاوان این تحولات را با دقت دنبال خواهد کرد.
