بیتاوان – اظهارات اخیر جمیل باییک، از چهرههای ارشد PKK، درباره پذیرش سمت مشاور ریاستجمهوری سوریه از سوی مظلوم عبدی، بار دیگر شکاف میان تحولات میدانی شمال و شرق سوریه و مواضع جریانهای مستقر در قندیل را در کانون توجه قرار داده است.
باییک در اظهاراتی، پذیرش این سمت از سوی مظلوم عبدی را مورد انتقاد قرار داده و گفته است که عبدی پیشتر اعلام کرده بود قصد پذیرش هیچ سمت رسمی در ساختار دولت سوریه را ندارد. از نگاه باییک، پذیرش چنین جایگاهی با مواضع قبلی عبدی همخوانی ندارد. این موضع در شرایطی مطرح شده که مظلوم عبدی پس از پایان روند ادغام نیروهای تحت فرمان خود در ساختارهای دولتی سوریه، به سمت مشاور ریاستجمهوری منصوب شده است.
اما مسئله اصلی فراتر از یک انتقاد شخصی است؛ این پرسش مطرح میشود که تصمیمات سالهای گذشته در شمال و شرق سوریه تا چه اندازه در چارچوب تصمیمات مستقل مدیریت خودگردان و نیروهای SDF اتخاذ شده و تا چه میزان با PKK و رهبری آن هماهنگ بوده است؟
مظلوم عبدی در سالهای گذشته یکی از اصلیترین چهرههای نظامی و سیاسی ساختار کردهای سوریه بوده و مذاکرات مستقیم با دمشق نیز عمدتاً با حضور و نقشآفرینی او انجام شده است. توافق ۲۹ ژانویه ۲۰۲۶ میان دولت سوریه و نیروهای SDF نیز مسیر ادغام تدریجی ساختارهای نظامی و اداری شمال و شرق سوریه در نهادهای دولت مرکزی را تعیین کرد.
در ادامه همین روند، در اوت ۲۰۲۶ پایان فعالیت SDF بهعنوان یک نیروی نظامی مستقل اعلام و ادغام نیروهای آن در ساختار نظامی سوریه دنبال شد. پس از آن نیز احمد الشرع، رئیسجمهور سوریه، مظلوم عبدی را بهعنوان مشاور ریاستجمهوری منصوب کرد.
قندیل در برابر دمشق
اهمیت اظهارات باییک از آن جهت است که میتواند نشانهای از تفاوت در نحوه نگاه به آینده سیاسی کردهای سوریه باشد.
از یک سو، مظلوم عبدی تلاش کرده است روند انتقال از یک ساختار نظامی مستقل به مشارکت در ساختار سیاسی و حکومتی سوریه را پیش ببرد. از سوی دیگر، انتقاد باییک نشان میدهد که بخشی از رهبری PKK همچنان نسبت به پذیرش مناصب رسمی در ساختار دولت سوریه نگاه متفاوتی دارد.
در واقع، سؤال اصلی این نیست که آیا جمیل باییک از مظلوم عبدی انتقاد کرده است؛ این موضوع در اظهارات اخیر او روشن است. پرسش مهمتر این است که چرا در مقطعی که روند ادغام ساختارهای شمال و شرق سوریه وارد مرحله جدیدی شده، مسئولیت سیاسی این تصمیمات بیش از گذشته میان چهرههای مختلف تقسیم میشود؟
تحولات سال ۲۰۲۶ نشان میدهد که روند ادغام SDF تنها یک جابهجایی نظامی نبوده و موضوعاتی مانند کنترل نهادهای اداری، نیروهای امنیتی، گذرگاهها و منابع اقتصادی نیز در این روند مطرح بوده است. تحلیلهای منتشرشده درباره روند ادغام نیز نشان میدهند که اجرای توافق ۲۹ ژانویه در حوزههای نظامی، امنیتی و اداری با سرعت یکسانی پیش نرفته است.
آیا انتقاد باییک به معنای فاصله گرفتن PKK از تصمیمات گذشته است؟
یکی از نکات قابل توجه در موضعگیری اخیر باییک، انتقال بخش قابل توجهی از مسئولیت تصمیم به شخص مظلوم عبدی است. این در حالی است که نقش PKK در تحولات سیاسی و نظامی کردهای سوریه طی سالهای گذشته همواره موضوع بحث و اختلاف میان طرفهای مختلف بوده است.
بنابراین، نمیتوان صرفاً از روی یک اظهارنظر نتیجه گرفت که میان مظلوم عبدی و رهبری PKK یک شکاف سازمانی قطعی شکل گرفته است. آنچه میتوان با اطمینان گفت این است که مسیر جدیدی که در دمشق آغاز شده، معادلات پیشین میان قندیل، رهبری SDF و ساختار سیاسی کردهای سوریه را با پرسشهای تازهای مواجه کرده است.
مظلوم عبدی نیز پذیرش نقش جدید خود را در چارچوب تلاش برای پیگیری مسئله کردها در داخل ساختار سیاسی سوریه توضیح داده است. بنابراین، میان روایت عبدی از این تحول و انتقاد باییک، دو برداشت متفاوت از یک اتفاق واحد شکل گرفته است.
آینده چه خواهد بود؟
انتقال مظلوم عبدی از فرماندهی یک نیروی نظامی به جایگاه مشاور ریاستجمهوری، صرفاً تغییر عنوان یک مقام نیست؛ این تحول بخشی از تغییر بزرگتری است که در ساختار سیاسی و نظامی شمال و شرق سوریه در حال وقوع است.
اکنون مسئله اصلی برای کردهای سوریه این است که ادغام در ساختار دولت مرکزی تا چه اندازه میتواند حقوق سیاسی، فرهنگی و اداری آنان را تضمین کند و در مقابل، چه میزان از ساختارهای مستقل گذشته را از میان خواهد برد.
از این منظر، انتقاد جمیل باییک را میتوان بخشی از مناقشه گستردهتر بر سر مسیر آینده کردهای سوریه دانست؛ مناقشهای که در آن، دمشق، قندیل، رهبران کرد سوریه و بازیگران منطقهای هرکدام برداشت متفاوتی از آینده این منطقه دارند.
آنچه مسلم است، دورهای که مظلوم عبدی صرفاً بهعنوان فرمانده SDF شناخته میشد، به پایان رسیده و اکنون نقش او در ساختار سیاسی دمشق، یکی از موضوعات مهم در معادلات جدید سوریه خواهد بود.
