مأموریت پ.ک.ک تمام شد؛ اما پروژه هنوز ادامه دارد؟ پیام تازه اوجالان چه چیزی را آشکار کرد
بیتاوان: اوجالان در پیامی جدید اعلام کرد که «مأموریت تاریخی» پ.ک.ک به پایان رسیده است؛ اما همزمان تأکید کرد که انحلال این گروه را نباید پایان یک جریان، بلکه باید «گذار به مرحلهای تاریخی جدید» دانست؛ مرحلهای که به گفته او باید بر سیاست، قانون، نهادهای اجتماعی و سازماندهی مدنی استوار باشد.
یک جمله کلیدی؛ «مأموریت تاریخی ما تمام شده است»
عبدالله اوجالان، بنیانگذار و سرکرده زندانی پ.ک.ک، در پیامی برای کنفرانس «صلح و وحدت دموکراتیک» در لندن، موضعی روشن درباره سرنوشت این سازمان بیان کرد.
او با اشاره به شرایطی که پ.ک.ک در آن شکل گرفت، مدعی شد این سازمان توانسته است وجود مردم کُرد را بهعنوان یک واقعیت تاریخی مطرح کند و به تعبیر خودش، «زنجیره انکار» را بشکند.
اوجالان بر همین اساس اعلام کرد:
«مأموریت تاریخی جنبش ما به پایان رسیده است.»
این اظهارنظر در شرایطی مطرح میشود که پ.ک.ک پیشتر روند انحلال و پایان مبارزه مسلحانه خود را اعلام کرده است. گزارشهای منتشرشده نیز نشان میدهد روند جدید، صرفاً به کنار گذاشتن سلاح محدود نمانده و موضوعات سیاسی و حقوقی گستردهتری را دربر گرفته است.
پایان پ.ک.ک؛ یا انتقال به یک شکل جدید؟
نکته مهم در پیام اوجالان، نحوه تعریف «پایان» پ.ک.ک است.
او تأکید میکند که انحلال این سازمان نباید «تسلیم شدن» تلقی شود، بلکه باید آن را عبور به یک مرحله تاریخی جدید دانست.
به بیان دیگر، در چارچوبی که اوجالان ترسیم میکند، موضوع فقط پایان ساختار مسلحانه نیست؛ بلکه بحث بر سر تغییر شکل فعالیت سیاسی و اجتماعی است.
او صراحتاً میگوید ساختاری که مأموریت تاریخی خود را به پایان رسانده، باید به «شکل جدیدی» تبدیل شود.
همین بخش از پیام، مهمترین پرسش درباره آینده این جریان را ایجاد میکند:
اگر شکل مسلحانه پایان یافته، ساختار سیاسی و اجتماعیِ پس از آن دقیقاً چگونه و تحت چه عنوانی ادامه خواهد یافت؟
این پرسش در متن پیام اوجالان پاسخ کاملاً مشخصی درباره همه شاخهها و گروههای وابسته دریافت نمیکند و نمیتوان صرفاً از این پیام نتیجه گرفت که تمام ساختارهای مرتبط با پ.ک.ک بهطور خودکار منحل شدهاند.
از «سلاح» تا «جامعه»
اوجالان در ادامه پیام خود تلاش میکند چارچوب مرحله جدید را توضیح دهد.
او میگوید سلاح دیگر نباید تقدیس شود و ابزارهای مرحله جدید را «کلام، قانون و جامعه سازمانیافته» معرفی میکند.
به اعتقاد او، خاموش شدن سلاح تنها آغاز مسیر است و صلح پایدار نیازمند تغییرات بلندمدت سیاسی، حقوقی، نهادی و اجتماعی خواهد بود.
او همچنین خواستار فراهم شدن امکان بازگشت افرادی که در مبارزه مسلحانه مشارکت داشتهاند به زندگی مدنی و سیاسی شده است.
در پیام او، مشارکت سیاسی صرفاً به انتخابات و پارلمان محدود نمیشود و از شوراهای محلی، نهادهای مدنی، احزاب، تعاونیها و دیگر شبکههای اجتماعی نیز بهعنوان ابزارهای مرحله جدید نام برده شده است.
یک تغییر واژگانی مهم
در ادبیات جدید اوجالان، واژههایی مانند «جنگ»، «مبارزه مسلحانه» و «آزادی از طریق سلاح» در حال جایگزین شدن با مفاهیمی مانند ادغام دموکراتیک، قانون، جامعه سازمانیافته و سیاست مدنی هستند.
این تغییر در حالی اتفاق میافتد که در ماههای اخیر روندی سیاسی برای پایان دادن به مبارزه مسلحانه پ.ک.ک شکل گرفته است.
با این حال، این روند هنوز درباره همه جزئیات آینده ساختارهای مرتبط با این جریان پاسخ روشنی ارائه نمیکند.
برای نمونه، در اظهارات پیشین برخی مقامهای ارشد KCK درباره روند انحلال، بر نقش مستقیم اوجالان و تغییرات حقوقی تأکید شده است. همچنین جمیل بایک در ماه سپتامبر گفته بود که بدون آزادی اوجالان، اعضای پ.ک.ک سلاحهای خود را زمین نخواهند گذاشت؛ موضعی که نشان میدهد اجرای عملی روند مورد بحث همچنان با مسائل سیاسی و حقوقی گره خورده است.
پرسش مهم درباره شاخهها
یکی از نقاط قابل توجه در بررسی این تحول، وضعیت ساختارها و گروههایی است که طی دهههای گذشته در منظومه سیاسی و سازمانی مرتبط با پ.ک.ک تعریف شدهاند.
پیام جدید اوجالان مستقیماً درباره آینده تکتک این گروهها تصمیمی اعلام نمیکند؛ بنابراین نمیتوان از عبارت «پایان مأموریت تاریخی پ.ک.ک» بهتنهایی نتیجه گرفت که همه شاخهها نیز منحل شدهاند.
اما از منظر تحلیلی، اگر منطق جدید اوجالان بر عبور از ساختار مسلحانه به سیاست مدنی استوار باشد، آینده گروههایی که همچنان بر فعالیت مسلحانه یا ساختارهای نظامی تکیه دارند، به یکی از پرسشهای مهم مرحله بعد تبدیل خواهد شد.
این مسئله بهویژه درباره گروههایی که از نظر ساختاری یا ایدئولوژیک خود را در امتداد پ.ک.ک تعریف کردهاند، نیازمند بررسی مستقل و مستند است و نمیتوان صرفاً با یک عنوان یا بیانیه درباره سرنوشت آنها نتیجهگیری کرد.
از پایان جنگ تا ساختن یک ساختار جدید
پیام اوجالان را میتوان در یک جمله اینگونه خلاصه کرد:
او پایان مبارزه مسلحانه را پایان یک دوره میداند، نه پایان فعالیت سیاسی و اجتماعی.
در این چارچوب، مسئله اصلی مرحله بعد دیگر «چگونه جنگیدن» نیست؛ بلکه این است که ساختارهای سیاسی و اجتماعی جدید چگونه شکل خواهند گرفت، چه جایگاهی در سیاست رسمی خواهند داشت و چه رابطهای با ساختارهای پیشین برقرار خواهند کرد.
اوجالان همچنین تأکید کرده که صلح پایدار صرفاً با یک توافق یا قانون ایجاد نمیشود و نیازمند تغییرات طولانیمدت در حوزههای سیاسی، حقوقی، نهادی و اجتماعی است.
از این منظر، جمله «مأموریت تاریخی پ.ک.ک به پایان رسیده است» شاید پایان یک فصل باشد؛ اما آنچه پس از این جمله آغاز میشود، مهمترین بخش ماجراست: اینکه میراث سازمانی، سیاسی و اجتماعی پ.ک.ک چگونه قرار است در قالبهای جدید بازتعریف شود.
و دقیقاً همینجا است که باید میان انحلال یک ساختار مسلحانه و پایان کامل یک شبکه سیاسی ـ اجتماعی تفاوت گذاشت.
