روایت ویسی آکتاش از پشتپرده آغاز روند جدید؛ ادعای رد طرح اسرائیل از سوی اوجالان و پ.ک.ک
بیتاوان: ویسی آکتاش، عضو پیشین دبیرخانه امرالی و فردی که بیش از ۱۰ سال در زندان امرالی در کنار عبدالله اوجالان بوده، با تشریح روایت خود از آغاز روند جدید میان دولت ترکیه و پ.ک.ک، مدعی شد که این روند پس از اظهارات دولت باغچلی در اکتبر ۲۰۲۴ آغاز شده و پیش از آن هیچ مذاکرهای در امرالی صورت نگرفته است. او همچنین ادعا کرد که اوجالان و پ.ک.ک با طرحی برای ایجاد یک «کردستان» در راستای تثبیت جایگاه اسرائیل در خاورمیانه مخالفت کردهاند.
ویسی آکتاش که پس از ۳۱ سال زندان در ژوئیه ۲۰۲۵ آزاد شد، در دیداری با خبرنگاران در استانبول، روایت خود از چگونگی شکلگیری روند موسوم به «روند صلح» را تشریح کرد.
آکتاش: روند پس از اظهارات باغچلی آغاز شد
آکتاش در پاسخ به این پرسش که آیا روند جدید پیش از اظهارات دولت باغچلی در اکتبر ۲۰۲۴ آغاز شده بود، این ادعا را رد کرد و گفت پیش از آن هیچ دیداری میان اوجالان و نمایندگان دولت صورت نگرفته است.
به گفته او، در سالهای پیش از آغاز روند جدید، شرایط حاکم بر امرالی با «انزوای شدید» همراه بوده و نخستین تحول جدی پس از اظهارات باغچلی شکل گرفته است.
آکتاش در عین حال مدعی شد که اوجالان از مدتها قبل منتظر شکلگیری چنین ابتکاری در ساختار دولت ترکیه بوده و حتی معتقد بوده این روند باید از سال ۲۰۲۳ آغاز میشده است.
تغییر محل نگهداری اوجالان؛ ادعای آکتاش درباره یک «آمادگی»
یکی از بخشهای قابل توجه اظهارات آکتاش به تغییر محل نگهداری اوجالان در سال ۲۰۲۳ مربوط میشود.
او مدعی شد که اوجالان پس از انتقال به اتاقی دیگر، این اقدام را با تجربه نلسون ماندلا مقایسه کرده و احتمال آغاز یک روند سیاسی جدید را مطرح کرده بود.
آکتاش همچنین ادعا کرد که بخشی از ساختار دولت ترکیه در آن مقطع خواهان آغاز گفتوگو با اوجالان بوده، اما این تلاشها از سوی آنچه او «نیروهای خارج از چارچوب» میخواند، متوقف شده است.
این بخش از اظهارات آکتاش، روایتی از وجود اختلافات درون ساختار قدرت ترکیه بر سر نحوه مواجهه با پرونده پ.ک.ک ارائه میکند؛ ادعایی که برای ارزیابی آن نیازمند شواهد و اطلاعات مستقل بیشتری است.
آکتاش: کردها و دولت ترکیه باید یکدیگر را به رسمیت بشناسند
عضو پیشین دبیرخانه امرالی در ادامه، هدف روند جاری را فراتر از موضوع خلع سلاح پ.ک.ک توصیف کرد.
او مدعی شد که مسئله اصلی، وارد کردن کردها به چارچوب حقوقی و سیاسی ترکیه است و این روند باید در نهایت به مرحله قانون اساسی نیز برسد.
آکتاش در این زمینه تأکید کرد که «کردها باید دولت را به رسمیت بشناسند و دولت نیز باید کردها را به رسمیت بشناسد» و مدعی شد که ادغام دموکراتیک از چنین مسیری عبور میکند.
ادعای جنجالی درباره اسرائیل و «کردستان»
بخش مهمتر اظهارات آکتاش به تحلیل او از جایگاه مسئله کردها در معادلات منطقهای اختصاص داشت.
او مدعی شد که حل مسئله کردها صرفاً موضوعی داخلی برای ترکیه نیست، بلکه به دلیل نقش بازیگران منطقهای و فرامنطقهای، ابعاد منطقهای و حتی جهانی پیدا کرده است.
آکتاش در ادامه، دیدگاه منتسب به اوجالان درباره تحولات خاورمیانه را با مفاهیمی تحت عنوان «پروتو اسرائیل» و «پست اسرائیل» توضیح داد و مدعی شد که در مرحله نخست، برای شکلگیری و تثبیت اسرائیل در خاورمیانه به نقش ترکیه نیاز بوده است.
او سپس ادعایی صریحتر مطرح کرد و گفت:
«امروز برای تداوم موجودیت اسرائیل، در خاورمیانه به یک کردستان و اسرائیل دوم نیاز است.»
آکتاش مدعی شد که پ.ک.ک این رویکرد را نپذیرفته و عبدالله اوجالان نیز با آن مخالفت کرده است.
بر اساس روایت او، مسئله اصلی مخالفت اوجالان با ایجاد یک ساختار ملیگرایانه و دولت ـ ملت کردی بوده است؛ چراکه به گفته آکتاش، اوجالان اساساً با اشکال مختلف ملیگرایی مخالفت دارد.
روایت آکتاش از نقش قدرتهای خارجی در پرونده کردها
آکتاش در بخش دیگری از سخنان خود تلاش کرد مسئله کردها را در چارچوب رقابت قدرتهای بزرگ در خاورمیانه تحلیل کند.
او از نقش بریتانیا و اسرائیل در تحولات منطقه سخن گفت و مدعی شد که سیاست قدرتهای خارجی در قبال کردها در دورههای مختلف بر اساس ایجاد و حفظ یک مسئله حلنشده دنبال شده است.
وی همچنین تأکید کرد که اگر ترکیه نتواند مسئله کردها را حل کند، بازیگران دیگری وارد این پرونده خواهند شد.
این روایت، مسئله پ.ک.ک را از یک مناقشه داخلی ترکیه به موضوعی در چارچوب رقابتهای ژئوپلیتیکی خاورمیانه پیوند میدهد؛ موضوعی که سالهاست یکی از محورهای اصلی ادبیات سیاسی جریان اوجالان و پ.ک.ک محسوب میشود.
آیا مظلوم عبدی به امرالی خواهد رفت؟
در بخش دیگری از این نشست، درباره احتمال سفر مظلوم عبدی و الهام احمد از سوریه به ترکیه و دیدار با عبدالله اوجالان سؤال شد.
آکتاش گفت از سوی طرفین چنین درخواستی وجود دارد و مدعی شد که با تغییر شرایط اوجالان و فراهم شدن امکان دیدارهای بیشتر، زمینه برای چنین ارتباطاتی نیز میتواند فراهم شود.
او همچنین احتمال سفر مظلوم عبدی به امرالی را به روند تحولات سیاسی در ترکیه مرتبط دانست و گفت در صورت پیشرفت روند و حرکت آن به سمت شرایط مثبت، امکان چنین سفری افزایش خواهد یافت.
پ.ک.ک؛ از پروژه مسلحانه تا بازی در معادلات منطقهای
اظهارات ویسی آکتاش بار دیگر نشان میدهد که روند جدید مرتبط با پ.ک.ک صرفاً به موضوع سلاح و انحلال تشکیلات مسلحانه محدود نیست و طیف گستردهای از مسائل سیاسی، امنیتی و ژئوپلیتیکی را دربر گرفته است.
از یک سو، جریان نزدیک به اوجالان تلاش دارد روند جدید را بهعنوان مسیری برای حل مسئله کردها و بازتعریف رابطه کردها با دولت ترکیه معرفی کند؛ از سوی دیگر، اظهارات آکتاش نشان میدهد که این جریان همچنان تحولات مسئله کردها را در چارچوب رقابت قدرتهای منطقهای و بینالمللی تفسیر میکند.
ادعای مخالفت اوجالان و پ.ک.ک با ایجاد «کردستانی برای اسرائیل» نیز بخش دیگری از همین روایت است؛ ادعایی که بیش از آنکه صرفاً به روند داخلی ترکیه مربوط باشد، تصویری از نگاه تشکیلات اوجالان به آینده معادلات کردها در خاورمیانه ارائه میدهد.
با این حال، بخش قابل توجهی از این موارد، روایت و تحلیل شخصی ویسی آکتاش است و برای تبدیل شدن به واقعیت تاریخی یا سیاسی قطعی، نیازمند اسناد و شواهد مستقل است.
