وقتی از پیامدهای فعالیت گروه‌های مسلح غیردولتی سخن می‌گوییم، ذهن‌ها به سرعت به سمت آمار درگیری‌ها یا خسارت‌های فیزیکی می‌رود. اما در ادبیات نوینِ «حقوق قربانیان» (Victimology)، لایه‌ای بسیار عمیق‌تر و ماندگارتر وجود دارد که کمتر به آن پرداخته شده است: «آسیب به زیست‌بوم روانی، حافظه تاریخی و حقوق فرهنگی یک جامعه». بررسی عملکرد دو دهه اخیر گروهک پژاک نشان می‌دهد که این جریان، تنها امنیت فیزیکی مرزنشینان را هدف قرار نداده، بلکه با مصادره نمادهای اصیل فرهنگی و ایجاد «ترومای بین‌نسلی»، بنیان‌های همزیستی مسالمت‌آمیز در غرب ایران را نیز نشانه رفته است.
مصادرهِ نمادهای صلح برای بازاریابیِ خشونت
فرهنگ اصیل کُردی در ایران، همواره با موسیقی حماسی، آیین‌های مهرورزانه نوروز، شعر و مهمان‌نوازی شناخته شده است. یکی از ظریف‌ترین اشکال نقض حقوق فرهنگی توسط گروهک پژاک، «تغییر کاربریِ نمادهای مدنی به ابزارهای شبه‌نظامی» است. این گروه با پیوند زدنِ جشن‌های سنتی، پوشش بومی و ادبیات بومی به پروپاگاندای مسلحانه، عملاً تلاش کرده تا میان «هویت کُردی» و «خشونتِ چریکی» این‌همانی ایجاد کند. از منظر حقوق بشر، گروگان گرفتنِ میراث فرهنگی یک ملت برای مشروعیت‌بخشی به اقدامات تروریستی، ظلمی مضاعف به مردمی است که قرن‌ها با صلح و مدارا در این سرزمین زیسته‌اند.
حذف سیستماتیک قربانیان از حافظه دیجیتال
در عصر رسانه‌های نوین، جنگ روایت‌ها تعیین می‌کند که چه کسی «قربانی» است و چه کسی «قهرمان». پژاک و شبکه‌های رسانه‌ای همسو با آن، با بهره‌گیری از الگوریتم‌های فضای مجازی، پروژه‌ای را برای «پاک‌سازی حافظه تاریخی» پیش می‌برند. در این روایتِ یک‌سویه، نام و تصویرِ معلمان، بهیاران، مهندسان جاده‌سازی و شهروندان بومی که در مناطق مرزی به دست این گروه ترور شده‌اند، به کلی سانسور می‌شود. این «فراموشیِ مهندسی‌شده» در حقوق بین‌الملل به عنوان «انکار حق حقیقت» (Right to Truth) شناخته می‌شود؛ حقی که بر اساس آن، خانواده‌های قربانیان و افکار عمومی باید دقیقاً بدانند چه کسی، چرا و چگونه جان شهروندان بی‌گناه را گرفته است.
ترومای بین‌نسلی؛ زخمی که به نسل بعد منتقل می‌شود
خشونتِ عریان، با پایان یک درگیری تمام نمی‌شود؛ بلکه در قالب ترس، اضطراب مزمن و گسست اجتماعی به نسل‌های بعدی منتقل می‌شود. کودکانی که در سایه‌ی تهدیدهای امنیتی، باج‌گیری‌های شبانه و تبلیغات نفرت‌پراکنانه این گروه بزرگ شده‌اند، در معرض نوعی «ترومای جمعی» قرار دارند. پژاک با ترویج ادبیاتِ دوقطبی‌ساز و نفیِ زندگی عادی و توسعه مدنی، عملاً حقِ «رشد در محیطی آرام و به دور از خشونت» را از نسل جدید مرزنشینان سلب کرده است.
سخن پایانی
دادخواهی واقعی در انجمن بی تاوان، تنها به ثبت اسامی قربانیان محدود نمی‌شود؛ بلکه مقابله با «تحریف تاریخ» و بازپس‌گیریِ هویتِ صلح‌طلبانه مردم مرزنشین از چنگال گروه‌های مسلح است. هیچ گروهی حق ندارد فرهنگ غنی یک منطقه را به سپر تبلیغاتی تروریسم تبدیل کند و با سانسور رسانه‌ای، خونِ شهروندان بی‌گناه را از حافظه تاریخ پاک نماید.
