صلح یا جابهجایی میدان نبرد؟؛ آیا ترکیه پ.ک.ک را از مرزهای خود به مرزهای ایران منتقل میکند؟
انجمن بی تاوان: در حالی که روند موسوم به «صلح» میان دولت ترکیه و پ.ک.ک وارد مرحلهای تازه شده، پرسش مهمی در محافل امنیتی و سیاسی منطقه شکل گرفته است؛ آیا آنچه امروز از آن با عنوان پایان چهار دهه درگیری یاد میشود، واقعاً به معنای پایان پروژه پ.ک.ک است یا صرفاً انتقال این گروه از یک جغرافیا به جغرافیایی دیگر؟
برخلاف تصویری که برخی رسانهها از خلع سلاح و انحلال کامل پ.ک.ک ارائه میکنند، مجموعهای از تحولات میدانی، رفتوآمدهای دیپلماتیک و گزارشهای تحلیلی نشان میدهد که این سازمان نه در مسیر حذف، بلکه در حال بازآرایی ساختار و تغییر مأموریت خود است؛ تغییری که بیش از همه میتواند امنیت مرزهای غربی ایران را تحت تأثیر قرار دهد.
پایان پ.ک.ک یا آغاز نسخهای جدید؟
وبسایت The National Context در تحلیلی مدعی شده است که پس از اعلام انحلال پ.ک.ک از سوی عبدالله اوجالان، این تشکیلات با حفظ بدنه، کادرها و زیرساختهای خود، وارد مرحلهای تازه شده است.
بر اساس این تحلیل، هدف از روند صلح لزوماً نابودی کامل پ.ک.ک نیست، بلکه تبدیل این گروه از یک تهدید مستقیم علیه امنیت ترکیه به بازیگری است که در چارچوب نظم جدید منطقهای ایفای نقش کند؛ بازیگری که دیگر در مرزهای ترکیه مستقر نیست، اما همچنان ظرفیت نظامی و نفوذ منطقهای خود را حفظ میکند.
مرز ایران؛ مقصد جدید زیرساختهای نظامی پ.ک.ک؟
شواهد منتشرشده طی ماههای اخیر از افزایش تحرکات پ.ک.ک در استان سلیمانیه، پنجوین، ماوت، آسوس و بهویژه اطراف حلبچه حکایت دارد.
گزارشهایی نیز درباره احداث تونلها و استحکامات جدید در نزدیکی مرز ایران منتشر شده است؛ موضوعی که در صورت صحت، نشان میدهد این گروه در حال انتقال تدریجی عمق راهبردی خود از محور قندیل به نوار مرزی اقلیم کردستان با جمهوری اسلامی ایران است.
اگر این روند ادامه یابد، برای نخستین بار پس از چهار دهه، مرکز ثقل استقرار نظامی پ.ک.ک از مرزهای ترکیه فاصله گرفته و به مرزهای ایران نزدیک خواهد شد.
آنکارا به دنبال نابودی پ.ک.ک است یا مدیریت آن؟
رفتار دولت ترکیه نیز سؤالات مهمی را ایجاد کرده است.
آنکارا طی سالهای گذشته با ایجاد دهها پایگاه دائمی در شمال عراق، حضور پ.ک.ک را از نوار مرزی خود عقب راند؛ اما در روند کنونی، تمام تأکید مقامات ترکیه بر تخلیه پایگاههای نزدیک مرز این کشور متمرکز است و تاکنون هیچ مطالبه جدی درباره خروج پ.ک.ک از مناطقی مانند ماوت، آسوس، پنجوین یا حلبچه مطرح نشده است.
این مسئله این فرضیه را تقویت میکند که شاید هدف اصلی ترکیه، حذف کامل پ.ک.ک نباشد؛ بلکه انتقال این گروه به جغرافیایی باشد که دیگر تهدید مستقیمی برای امنیت ملی ترکیه ایجاد نکند.
تقویت روابط آنکارا و اتحادیه میهنی؛ حلقه مفقوده معادله؟
در ماههای اخیر، دیدارهای متعددی میان مقامات ارشد ترکیه و رهبران اتحادیه میهنی کردستان عراق برگزار شده است.
دیدار رئیس سازمان اطلاعات ترکیه با بافل طالبانی و قباد طالبانی در سلیمانیه و همچنین نشستهای بعدی مقامات دو طرف، گمانهزنیها درباره شکلگیری هماهنگیهای جدید امنیتی را افزایش داده است.
هرچند جزئیات این مذاکرات منتشر نشده، اما همزمانی آن با روند بازآرایی پ.ک.ک، توجه بسیاری از تحلیلگران را به خود جلب کرده است.
پیام این تحولات برای ایران چیست؟
اگر فرضیه انتقال زیرساختهای نظامی پ.ک.ک به مرز ایران صحیح باشد، تهران با شرایط امنیتی متفاوتی نسبت به گذشته روبهرو خواهد شد.
در چنین سناریویی، تمرکز اصلی شاخههای وابسته به پ.ک.ک از مرزهای ترکیه به نوار مرزی ایران منتقل میشود؛ موضوعی که میتواند سطح تهدیدات امنیتی در مناطق غربی کشور را افزایش دهد و لزوم رصد مستمر تحولات اقلیم کردستان را دوچندان کند.
صلحی که شاید فقط جغرافیا را تغییر دهد
واقعیت این است که پایان درگیری میان ترکیه و پ.ک.ک الزاماً به معنای پایان فعالیت این سازمان نیست.
تجربه بسیاری از گروههای مسلح در جهان نشان داده است که چنین جریانهایی گاه بهجای انحلال، مأموریت، جغرافیا و شیوه فعالیت خود را تغییر میدهند.
از همین منظر، روند کنونی را میتوان بیش از آنکه پایان یک بحران دانست، آغاز مرحلهای تازه از بازتعریف نقش پ.ک.ک در معادلات منطقهای ارزیابی کرد؛ مرحلهای که ممکن است امنیت مرزهای ایران را بیش از گذشته تحت تأثیر قرار دهد.
آنچه امروز در شمال عراق در حال وقوع است، صرفاً تخلیه چند اردوگاه یا جابهجایی چند یگان نظامی نیست؛ بلکه میتواند بخشی از یک بازآرایی ژئوپلیتیکی گستردهتر باشد؛ بازآراییای که در آن، ترکیه امنیت مرزهای خود را تأمین میکند و پ.ک.ک نیز با حفظ ظرفیت سازمانی، در جغرافیایی جدید به حیات خود ادامه میدهد.
البته باید تأکید کرد که این ارزیابی بر پایه تحلیلهای منتشرشده در برخی منابع رسانهای و امنیتی است و تاکنون هیچ مقام رسمی در ترکیه، اقلیم کردستان یا پ.ک.ک چنین سناریویی را بهصورت رسمی تأیید نکرده است. از این رو، این موضوع باید در چارچوب یک تحلیل ژئوپلیتیکی مورد بررسی قرار گیرد، نه بهعنوان یک واقعیت قطعی.
انجمن بیتاوان بر این باور است که تحولات جاری در اقلیم کردستان و روند جدید روابط میان آنکارا، احزاب کردی و گروههای مسلح، نیازمند رصد دقیق و مستمر است؛ زیرا هرگونه تغییر در آرایش این بازیگران، میتواند پیامدهای مستقیمی برای امنیت و ثبات منطقه، بهویژه مرزهای غربی جمهوری اسلامی ایران، به همراه داشته باشد.
