انجمن بی تاوان: سالهاست که حضور گروه تروریستی کارگران کردستان (پ.ک.ک) در شمال عراق یک عامل بیثباتکننده امنیتی بوده و از یک درگیری صرف با ترکیه به تهدیدی در داخل خود عراق تبدیل شده است. این سازمان که توسط ترکیه و سایر کشورها به عنوان یک گروه تروریستی شناخته میشود، با مجموعهای از جنایات و تخلفات امنیتی، اقتصادی و اجتماعی در عراق مرتبط بوده و بر امنیت ملی و ثبات اجتماعی تأثیر گذاشته است.
کنترل ۵۰۰ روستا و زندگی ساکنان تحت نفوذ مسلحانه
طبق گزارشهای امنیتی عراق و ترکیه، پ.ک.ک عملاً تقریباً ۵۰۰ روستا و مکان استراتژیک را در شمال عراق، به ویژه در اربیل، دهوک و سنجار، کنترل میکند. این کنترل صرفاً نمادین نیست؛ بلکه به مدیریت زندگی روزمره ساکنان نیز گسترش مییابد. این گروه قوانین خود را اعمال میکند و ساکنان را مجبور میکند که از دستورات سازمان پیروی کنند، چه در مورد جابجایی، تجمعات، جمعآوری پول حفاظت، جذب اجباری کودکان و زنان، یا حمایت از فعالیتهای نظامی و لجستیکی گروه.
غیرنظامیان تحت نظارت مداوم و با آزادیهای محدود زندگی میکنند و مجبورند از عملیات گروهک حمایت مالی و غیرنقدی کنند یا از قوانین سختگیرانه آن پیروی کنند. این نفوذ اعمال شده بر جمعیت محلی، روستاهای عراق را به سکوهای پرتاب حملات علیه ترکیه و ایران تبدیل میکند و بنابراین فعالیت نظامی ترکیه در داخل عراق را از دیدگاه امنیت ملی آنکارا توجیه میکند.
حملات و درگیریهای مسلحانه
از جمله برجستهترین جنایاتی که به این گروهک در عراق نسبت داده میشود، حملات مسلحانهای است که نیروهای نظامی محلی و فرامرزی را هدف قرار میدهد و درگیریهای متعاقب آن رخ میدهد. در دسامبر ۲۰۲۰، درگیریهایی بین عناصر پ.ک.ک و نیروهای پیشمرگه کرد اقلیم کردستان رخ داد که اعضای پ.ک.ک با استفاده از سلاحهای سنگین و مین به مواضع پیشمرگهها آتش گشودند و منجر به کشته و زخمی شدن چندین سرباز شد، پیش از آنکه پیشمرگهها کنترل منطقه را دوباره به دست گیرند. این درگیریها نه تنها حضور یک نیروی مسلح را که خارج از اختیارات دولت فعالیت میکند، نشان میدهد، بلکه تضاد منافع بین پ.ک.ک و نیروهای رسمی عراق را نیز برجسته میکند، که منبع مداوم نگرانیهای امنیتی داخلی در منطقه بوده است.
در ژانویه ۲۰۲۵، مقامات عراقی یک حادثه تیراندازی را که مرزبانان عراقی را در منطقه باتوفا در استان دهوک هدف قرار داده بود، ثبت کردند که توسط افرادی که گمان میرود وابسته به گروه کارگران کردستان (پ.ک.ک) بودند، انجام شد. این حمله منجر به مرگ دو نگهبان شد که نشان میدهد فعالیتهای این گروه مسلح به حمله به نیروهای دولتی عراق در حین انجام وظایفشان گسترش یافته است.
حملات پهپادی
در سالهای اخیر، پ.ک.ک از پهپادها برای حمله به پاسگاههای مرزی و نیروهای ترکیه استفاده کرده و از مناطق کوهستانی شمال عراق به عنوان سکوی پرتاب استفاده کرده است. این پهپادها برای نظارت بر حرکات نیروها، انجام حملات محدود و ارسال پیامهای تهدیدآمیز استفاده شدهاند، در نتیجه سطح تهدید امنیتی در منطقه را افزایش داده و نیروهای ترکیه را مجبور به واکنش با حملات هوایی کردهاند. این همچنین نشان دهنده توانایی پ.ک.ک در توسعه تاکتیکهای پیشرفته در جنگهای غیرمتعارف، با استفاده از خاک عراق به عنوان پایگاه عملیاتی اصلی است که مبارزه دولت عراق برای اعمال کنترل بر شمال کشور را تشدید میکند.
ترورها و هدف قرار دادن روزنامهنگاران
در بحبوحه درگیریهای مسلحانه در شمال عراق، گزارشهای رسانهای و سازمانهای حقوق بشری مواردی از هدف قرار گرفتن روزنامهنگاران و کارکنان رسانهای به دلیل پوشش درگیریها یا نزدیکی آنها به مناطق تحت کنترل پ.ک.ک را مستند کردهاند، اگرچه مسئولیت مستقیم در هر مورد به طور قانونی مشخص نشده است.
نمونه بارز آن آدمربایی و قتل یک روزنامهنگار کرد در منطقه کردستان تحت شرایط مرموز در سال ۲۰۱۶ است. این حادثه با توجه به فضای پرتنشی که پ.ک.ک مناطق وسیعی از کوهستان را کنترل میکرد، نگرانیهایی را در بین سازمانهای حقوق روزنامهنگاران ایجاد کرد. در حوادث بعدی، سازمانهایی مانند خبرنگاران بدون مرز، قتل روزنامهنگاران را هنگام پوشش درگیریها یا بمبگذاریها در مناطقی که گمان میرود دژهای پ.ک.ک باشند، مستند کردند و انتقاداتی را در مورد حفاظت از روزنامهنگاران در مناطق درگیری در شمال عراق برانگیختند.
آتشسوزی، بمبگذاری و خرابکاری اقتصادی
مقامات ترکیه و عراق، پ.ک.ک را به دست داشتن در آتشسوزیها و بمبگذاریها در بازارها و مناطق حیاتی شمال عراق و همچنین خرابکاری در شبکههای برق، جادهها و پلها متهم کردهاند که باعث خسارات اقتصادی قابل توجه و آوارگی ساکنان شده است. به عنوان مثال، در ژوئیه ۲۰۲۴، وزارت کشور و دولت منطقهای کردستان از انهدام شبکهای که مسئول آتشسوزی و بمبگذاری خودروها در استانهای اربیل، کرکوک و دهوک بود، با هدف مختل کردن فعالیت اقتصادی و تهدید جمعیت محلی، خبر دادند.
نتیجهگیری: شکنندگی دولت عراق و تهدید حاکمیت
سابقه جنایات و تخلفات منتسب به پ.ک.ک در عراق – از درگیریهای مسلحانه، ترور، آتشسوزی و بمبگذاری گرفته تا هدف قرار دادن روزنامهنگاران و کنترل زندگی هزاران غیرنظامی در ۵۰۰ روستا در شمال عراق – نشان دهنده یک واقعیت دردناک برای دولت عراق است.
در حالی که عراق پرچم حاکمیت خود را در مواجهه با دخالتهای خارجی برافراشته است، سوال اساسی همچنان پابرجاست: چگونه میتوان حاکمیت و امنیت مردم را در حضور یک سازمان مسلح خارجی که واقعیتی انجامشده را تحمیل میکند و از ضعف دولت سوءاستفاده میکند، حفظ کرد؟ ادامه این وضعیت نه تنها موقعیت عراق را در برابر ترکیه، ایران و جامعه بینالمللی تضعیف میکند، بلکه شمال کشور را در وضعیت خطر دائمی نگه میدارد و دولت را از یک تصمیمگیرنده به یک میدان نبرد آشکار تبدیل میکند که در نهایت هزینه آن را غیرنظامیان میپردازند.
