آغاز کاهش حضور نظامی آمریکا در اقلیم کردستان عراق؛ تغییر راهبرد واشنگتن یا جابهجایی تاکتیکی؟
انجمن بی تاوان: در شرایطی که دولت عراق و ایالات متحده اجرای توافق کاهش حضور نیروهای ائتلاف را آغاز کردهاند، گزارشها از شروع کاهش حضور نظامیان آمریکایی در اقلیم کردستان عراق خبر میدهد. این تحول اگرچه از سوی برخی رسانهها به عنوان «خروج آمریکا» توصیف میشود، اما بررسی ابعاد میدانی و سیاسی نشان میدهد واشنگتن بیش از آنکه در حال ترک عراق باشد، در حال بازتعریف شیوه حضور خود در این کشور است.
اقلیم کردستان طی دو دهه گذشته یکی از مهمترین مراکز استقرار نیروهای آمریکایی در عراق بوده و پایگاههای این منطقه نقش قابل توجهی در مأموریتهای اطلاعاتی، آموزشی و پشتیبانی ائتلاف بینالمللی ایفا کردهاند. اکنون با آغاز روند کاهش نیروها، بخشی از تجهیزات و نظامیان آمریکایی از برخی پایگاهها خارج شدهاند؛ اما ساختار همکاری امنیتی میان آمریکا و اقلیم همچنان پابرجاست.
تغییر آرایش به جای خروج
کارشناسان معتقدند کاهش تعداد نیروهای آمریکایی به معنای پایان نفوذ امنیتی واشنگتن در عراق نیست. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که آمریکا در بسیاری از مناطق غرب آسیا، به جای استقرار گسترده نیروهای رزمی، از ظرفیتهای اطلاعاتی، مستشاری، پهپادی و همکاری با نیروهای محلی استفاده میکند. از این رو، کاهش نیروها را باید بخشی از تغییر آرایش نظامی آمریکا ارزیابی کرد، نه پایان حضور آن.
پیامدهای امنیتی برای اقلیم کردستان
اقلیم کردستان همچنان یکی از مهمترین مناطق راهبردی عراق محسوب میشود. حضور گروههای مسلح، فعالیت هستههای پراکنده داعش و رقابت بازیگران منطقهای، این منطقه را به یکی از کانونهای حساس امنیتی تبدیل کرده است. در چنین شرایطی، هرگونه تغییر در سطح حضور نظامی آمریکا میتواند بر موازنه امنیتی اقلیم و حتی کل عراق اثرگذار باشد.
در عین حال، دولت مرکزی عراق بر این باور است که نیروهای امنیتی این کشور اکنون توانایی بیشتری برای تأمین امنیت و مدیریت تهدیدهای داخلی دارند و روند کاهش حضور نیروهای خارجی میتواند گامی در جهت تقویت حاکمیت ملی عراق باشد.
فرصت یا چالش؟
کاهش حضور نظامیان آمریکایی، در کنار فرصتهایی که برای افزایش نقش نهادهای امنیتی عراق ایجاد میکند، چالشهایی نیز به همراه دارد. مهمترین دغدغه، جلوگیری از سوءاستفاده گروههای تروریستی و جلوگیری از شکلگیری خلأ امنیتی در مناطق مرزی و شمال عراق است؛ موضوعی که نیازمند هماهنگی بیشتر میان بغداد، دولت اقلیم کردستان و نهادهای امنیتی است.
از سوی دیگر، تجربه سالهای گذشته نشان داده است که برخی گروههای مسلح مستقر در شمال عراق، از هرگونه تغییر در معادلات امنیتی برای بازسازی توان عملیاتی یا تحرکات جدید بهرهبرداری میکنند. از این رو، تداوم همکاری امنیتی میان دولت عراق و اقلیم، در کنار تقویت کنترل مرزها، اهمیت ویژهای خواهد داشت.
آنچه امروز در اقلیم کردستان عراق در حال وقوع است، بیش از آنکه نشانه خروج کامل آمریکا باشد، بیانگر تغییر راهبرد واشنگتن در نحوه حضور نظامی در عراق است. آینده این روند به میزان توان نیروهای عراقی در حفظ ثبات، نحوه همکاری بغداد و اربیل و همچنین تحولات امنیتی منطقه وابسته خواهد بود. در این میان، حفظ امنیت شهروندان و جلوگیری از هرگونه بهرهبرداری گروههای تروریستی از شرایط جدید، باید در اولویت سیاستگذاران عراقی قرار گیرد.
