خلاصه ۴۷ سال مبارزه گروهک های کردی با جمهوری اسلامی ایران: ادغام، انشعاب، تشکیل حزب جدید، ائتلاف و نهایتا انشعاب!
انجمن بی تاوان: پس از وقوع انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷، مناطق کردنشین ایران به یکی از کانونهای اصلی تنش سیاسی و امنیتی میان دولت مرکزی و احزاب کردی تبدیل شد. برخی از این احزاب سابقهای پیش از انقلاب داشتند و برخی دیگر در سالهای بعد شکل گرفتند. در طول حدود چهار دهه، این جریانها با انشعابهای داخلی، ادغامهای مقطعی، تشکیل تشکلهای جدید و ائتلافهای کوتاهمدت مواجه بودهاند.
این تحولات باعث شده ساختار سیاسی اپوزیسیون کردی در ایران بسیار چندپاره و متغیر باشد.
۱. آغاز درگیریها و شکلگیری ساختار اولیه احزاب (۱۳۵۷–۱۳۶۰)
مهمترین سازمانهای فعال در ابتدای انقلاب عبارت بودند از:
حزب دموکرات کردستان ایران
کومله سازمان انقلابی زحمتکشان کردستان ایران
سرکردگان مهم این دوره شامل:
عبدالرحمن قاسملو و صادق شرفکندی بودند.
این گروهک ها در سالهای ابتدایی پس از انقلاب با دولت مرکزی وارد درگیری مسلحانه شدند. دولت ایران نیز عملیات نظامی گستردهای در مناطق کردنشین انجام داد که به پایان کنترل بسیاری از مناطق توسط این گروهک ها منجر شد.
۲. دوره مهاجرت و بازسازی تشکیلات (دهه ۱۳۶۰)
پس از تثبیت کنترل دولت ایران، بسیاری از نیروهای این گروهک ها به اقلیم کردستان عراق عقبنشینی کردند.
در این دوره:
فعالیت نظامی محدودتر شد
ساختارهای حزبی در خارج از ایران بازسازی شدند
رقابت و اختلافات ایدئولوژیک افزایش یافت
در همین زمان رهبری گروهک دموکرات با ترور عبدالرحمن قاسملو در سال ۱۹۸۹ در وین دچار بحران شد.
۳. موج نخست انشعابها (دهه ۱۳۷۰)
دهه ۱۳۷۰ شاهد چندین انشعاب مهم بود.
مهمترین آنها:
انشعاب در گروهک دموکرات کردستان ایران
در سال ۲۰۰۶ بخشی از اعضا جدا شدند و تشکل جدیدی تشکیل دادند:
گروهک(حزب) دموکرات کردستان
از آن زمان دو شاخه اصلی به طور موازی فعالیت کردند:
* حزب دموکرات کردستان ایران
* حزب دموکرات کردستان
این انشعاب ناشی از اختلافات رهبری، استراتژی سیاسی و شیوه مبارزه بود.
۴. انشعابها در جریان کومله
کومله نیز طی دهههای مختلف به شاخههای متعدد تقسیم شد.
مهمترین شاخهها:
حزب کمونیست ایران (که کومله بخشی از آن شد)
کومله حزب کمونیست ایران
کومله سازمان کردستان حزب کمونیست ایران
کومله زحمتکشان کردستان
اختلافات معمولاً حول این مسائل بود:
ایدئولوژی (کمونیسم، سوسیالدموکراسی یا ملیگرایی کردی)
رابطه با سایر گروهها
نحوه مبارزه (سیاسی یا نظامی)
۵. ظهور بازیگران جدید (دهه ۱۳۸۰ و ۱۳۹۰)
در دهه ۱۳۸۰ گروه جدیدی با الهام از جریانهای کردی منطقه ظهور کرد:
گروه حیات آزاد کردستان (PJAK)
این گروه از نظر فکری و سازمانی به جریان مرتبط با:
گروه کارگران کردستان (PKK) نزدیک دانسته میشود.
فعالیت این گروه باعث شکلگیری مرحله جدیدی از تنشها میان ایران و برخی گروههای مسلح کردی شد.
۶. تلاش برای ائتلاف و همکاری
در سالهای اخیر تلاشهایی برای هماهنگی میان احزاب کردی انجام شد.
از جمله:
مرکز همکاری احزاب کردستان ایران
این ائتلاف با هدف:
هماهنگی سیاسی
ارائه موضع مشترک
افزایش نفوذ در اپوزیسیون ایران
تشکیل شد، اما اختلافات داخلی همچنان باقی مانده است.
۷. الگوی تکرارشونده: اتحاد، اختلاف و انشعاب
در بررسی ۴۷ سال گذشته میتوان یک الگوی تکرارشونده مشاهده کرد:
۱. تشکیل حزب یا اتحاد
۲. اختلاف ایدئولوژیک یا سازمانی
۳. انشعاب
۴. تشکیل گروه جدید
۵. تلاش برای ائتلاف دوباره
این چرخه باعث شده تعداد سازمانها و شاخههای مختلف افزایش یابد.
جمعبندی
در طول نزدیک به نیم قرن، گروهک های کردی مخالف جمهوری اسلامی ایران مسیر پیچیدهای را طی کردهاند که شامل:
درگیریهای مسلحانه اولیه
مهاجرت و فعالیت در خارج از ایران
انشعابهای متعدد
تشکیل احزاب و سازمانهای جدید
تلاش برای ایجاد ائتلافهای مشترک
نتیجه این روند،چندپارگی سیاسی و سازمانی در میان این جریانها بوده است؛ وضعیتی که همچنان یکی از ویژگیهای اصلی اپوزیسیون کردی در ایران محسوب میشود.
